Yas tutan birine nasıl destek olunur?

Yakınını kaybetmiş birinin karşısında insanın aklından geçen ilk şey genellikle şu olur: ne söylesem?

Bu sorunun cevabını aramak, çoğu zaman asıl meseleyi kaçırmaya yol açıyor. Çünkü yas tutan kişilerin sonradan hatırladığı şey söylenen cümleler değil, kimin kaldığı.

Neden yardımcı olmayan cümleler kuruyoruz?

Teselli cümlelerinin çoğu iyi niyetle kurulur ama ortak bir sorunu vardır: acıyı hafifletmeye çalışırlar.

• "En azından acı çekmedi."
• "Her şeyin bir sebebi vardır."
• "Güçlü olmalısın, çocukların için."
• "Zamanla geçer."
• "Ben de kaybettim, biliyorum ne olduğunu."

Bunların hepsi aynı mesajı taşır: bu kadar acı çekmene gerek yok. Oysa yas tutan kişinin ihtiyacı acısının küçültülmesi değil, görülmesi.

Bir de bu cümleler çoğu zaman konuşanın rahatlaması için kurulur. Karşımızdakinin acısına tanık olmak zordur; onu hızla kapatmak isteriz. Bu insani bir refleks ama işe yaramaz.

İşe yarayanlar

İsmini anın

Yas tutan kişilerin en sık dile getirdiği şikâyetlerden biri budur: kimse ismini söylemiyor. Sanki o kişi hiç var olmamış gibi.

"Dün Ahmet'in şu esprisini hatırladım, hâlâ güldürüyor beni." Bu cümle acıyı tazelemez — acı zaten oradadır. Yaptığı şey, kaybedilen kişinin hâlâ var olduğunu göstermektir.

Belirsiz teklifi somut öneriyle değiştirin

"Bir şeye ihtiyacın olursa ara" iyi niyetlidir ama yükü yas tutana bırakır: neyi isteyeceğine karar vermek, aramak, rica etmek. Yas hâlindeki biri için bunların hepsi zordur.

Bunun yerine:

• "Salı akşamı yemek getireyim mi?"
• "Yarın çocukları okuldan ben alayım."
• "Cumartesi yürüyüşe çıkalım, konuşmasak da olur."
• "Evrak işlerinde yardım edebilirim, hangisi kaldı?"

Reddedilebilir, sorun değil. Önemli olan kararın kolaylaştırılması.

Sessizliğe izin verin

Her boşluğu doldurmak zorunda değilsiniz. Yanında oturmak, çay koymak, hiçbir şey söylememek — bunlar da eşlik biçimleridir.

"Ne diyeceğimi bilmiyorum ama yanındayım" cümlesi, doldurmak için üretilmiş her cümleden daha dürüst ve daha rahatlatıcıdır.

Duygunun tamamına yer açın

Yasta yalnızca üzüntü yoktur. Öfke, suçluluk, hatta rahatlama da olabilir — özellikle uzun bir hastalık ya da zorlu bir ilişkinin ardından.

Kişi bu duyguları dile getirdiğinde düzeltmeye çalışmayın. "Öyle deme, çok seviyordun onu" cümlesi, o duyguyu bir daha söylenemez hâle getirir. Oysa bastırılan duygu süreci uzatır.

Kalıcı olun

İlk hafta herkes arar. Cenaze, taziye, mesajlar. Sonra çevre normale döner — ve asıl zor dönem tam o zaman başlar.

Üçüncü ay, altıncı ay, ilk yıldönümü, ilk bayram, doğum günü. Takviminize not düşün ve o günlerde arayın. "Bugünün zor bir gün olduğunu biliyorum" mesajı, ilk haftadaki yoğun ilgiden çok daha değerlidir.

Çocuklara nasıl anlatılır?

Sık gelen bir soru. Kısaca:

• Açık ve somut dil kullanın. "Uyudu", "bizi bıraktı gitti" gibi mecazlar küçük çocuklarda korku yaratır (uyumaktan korkmak gibi).
• Sorularına dürüst cevap verin. Bilmediğinizde "bilmiyorum" demek de bir cevaptır.
• Yasınızı saklamayın. Ağladığınızı görmeleri, üzülmenin normal olduğunu öğretir.
• Rutini koruyun. Çocuklar için güvenlik hissi büyük ölçüde düzenden gelir.

Ne zaman profesyonel destek önerilmeli?

Yasın kendisi bir hastalık değildir ve çoğu kişi zamanla yolunu bulur. Ancak şunlar sürüyorsa öneri yerinde olur:

• Aylar geçtiği hâlde günlük işlevsellik ciddi biçimde bozuk kalıyorsa
• Kaybı gerçek olarak kabul etmek mümkün olmuyorsa
• Kaybı hatırlatan her şeyden sistematik olarak kaçınılıyorsa
• Alkol ya da ilaç kullanımı belirgin biçimde arttıysa

Öneriyi yaparken kişinin baş edemediğini ima etmeyin. "Bu çok ağır bir yük, tek başına taşımak zorunda değilsin" çerçevesi genellikle daha iyi karşılanır.

Yakınınızda kendine zarar verme düşüncesi varsa bunu ciddiye alın ve beklemeyin: 112 Acil Çağrı Merkezi'ni arayın.

Kendinizi de unutmayın

Yas tutan birine uzun süre destek olmak yorucudur. Kendi sınırlarınızı korumak, o kişiye ihanet değil; taşımaya devam edebilmenin koşulu.

Ve şunu bilin: doğru cümleyi bulamamış olmanız bir başarısızlık değil. Kalmanız yeterli.